· کلياتدر اطفال ، افزايش سريع دماي بدن مي تواند منجر به بروز تشنج شود.اين حالت را تب تشنج يا تشنج ناشي از تب مي نامند. اين بيماري معمولاً در سنين شش ماه تا پنچ سال رخ مي دهد و فقط چند دقيقه طول مي کشد. اما مي تواند منجر به بروز نگراني وا ضطراب در والدين شود.
ديدن تکان خوردن دست و پاي کودک همراه با کاهش سطح هوشياري مي تواند هشدار دهنده باشد اما اين حالت به خطرناکي انواع ديگر تشنج نمي باشد. اين بيماري معمولاً بي ضرر بوده و هيچگونه مشکل يا عارضه دراز مدت ايجاد نخواهد کرد. ولي با اينحال اين اختلال نياز به توجه و مراقبتهاي پزشکي دارد و بخصوص بايد علت بروز تب مشخص شود.
· علائم و نشانه ها
بروز حرکات سريع انقباضي و يکباره در اطفال بخصوص در زمان خواب ، طبيعي مي باشد و اين حرکات تشنج نمي باشند. علائم تب تشنج شامل حرکات ريتميک مکرر يا تکرار انقباضي دست ها و پاها و صورت، برگشتن سفيدي چشم ، اختلالات تنفسي ، کاهش سطح هوشياري، بي اختياري ادرار، استفراغ و افزايش دماي بدن مي باشد.
· عللدر اکثر موارد تب تشنج به دليل افزايش يکباره دماي بدن ايجاد مي شود. اغلب در طي اولين روز تب، ايجاد مي شود اما گاهي اوقات ممکن است در طي کاهش تب اين حالت رخ دهد.
معمولاً تبي که سبب بروز تشنج مي شود، ثانويه به عفونتهاي داخل بدن ايجاد شده است شايعترين علل عبارتند از عفونت گوش مياني يا روزئولا که نوعي بيماري ويروسي است. علل غير معمولتر اما خطرناکتر عبارتست از عفونت مغز و طناب نخاعي. يکي از انواع اين عفونتهاي سيستم اعصاب مرکزي، مننژيت مي باشد. عفونت ديگر انسفاليت يا التهاب و عفونت خود بافت مغز است.
بعلاوه شانس بروز تب تشنج بعد از واکسيناسيون نيز بالا خواهد بود. معمولاً اين حالت نادر بوده و مي تواند در روز زدن واکسن ثلاث و يا هشت تا 14 روز بعد از زدن واکسن اوريون، سرخک و سرخجه ايجاد شود. در اين موارد تشنج بعلت تب ايجاد مي شود نه بعلت واکسن.
· فاکتور هاي خطرسن پائين يک فاکتور خطر به حساب مي آيد. تا قبل از سن 5 سالگي، 2 تا 4 درصد کودکان مبتلا به تب و تشنج خواهد شد. اين نوع تشنج در سن شش ماهگي تا پنج سالگي و بخصوص در کودکانيکه تازه به راه افتاده اند شايعتر مي باشد. اين بيماري به ندرت بعد از سن 5 تا 6 سالگي رخ مي دهد. بعضي کودکان نيز داراي سابقه خانوادگي مي باشند.
· چه زماني بايد به توصيه هاي پزشکي توجه نمود ؟
با داشتن اولين حمله تشنج ناشي از تب، حتي اگر براي چند ثانيه ايجاد شده باشد. سريعاً بايد به پزشک مراجعه نمود. اگر تشنج به سرعت تمام شود باز هم به پزشک مراجعه کنيد تا کودک شما تحت معاينه و ارزيابي قرار گيرد. اگر تشنج بيش از پنج دقيقه طول کشيد يا همراه با استفراغ، کاهش سطح هوشياري، اختلال تنفس يا خواب آلودگي باشد نيز بايد سريعاً به اورژانس مراجعه نمود.
· غربالگري و تشخيص
پزشک به منظور ارزيابي علل احتمالي تب و تشنج نياز به معاينه کودک دارد. بعلاوه ممکن است آزمايش خون و ادرار نيز جهت ارزيابي وجود تب، درخواست شود. اگر شک به عفونت سيستم اعصاب مرکزي وجود داشته باشد، بايد از مايع کمري نيز نمونه گيري بعمل آيد که در طي آن سوزني وارد کمر شده و مقداري مايع کمري گرفته مي شود.
· عوارض جانبي
اگر چه ممکن است اين نوع تشنج خيلي نگران کننده شده باشد اما معمولاً عوارض دراز مدتي از خود بجا نمي گذارد. صرع به معناي تکرار حملات تشنج در غياب تب مي باشد. تنها دو تا چهار درصد از کودکانيکه دچار تب و تشنج شده اند، مبتلا به صرع خواهند شد. اما اين ابتلا به علت خود تب تشنج نيست. کودکانيکه مبتلا به صرع هستند گاهي اولين حمله تشنجي خود را در طي تب تجربه مي کند.
شايعترين عارضه تب تشنج تکرار حملات تب و تشنج است. حدود يک سوم کودکانيکه تب و تشنج داشته اند يک بار ديگر در جريان تب مبتلا به تشنج خواهد شد. اگر کودک شما در بار اول تب پائينتري داشته باشد، يا اينکه ساير اعضاي خانواده نيز سابقه تب وتشنج داشته و اگر مدت زمان شروع تب تا بروز تشنج کمتر باشد، شانس تکرار آن در تب بعدي بالاتر خواهد بود. اما اصلي ترين فاکتوري که بر عود تأثير دارد سن است. هر چه در زمان تب و تشنج سن کودک پائين تر باشد، احتمال عود بيشتر خواهد بود.
· درمان تنها پائين آوردن تب جهت جلوگيري از بروز تشنج کافي نيست . بنابراين در طي تشنج داروهاي ضد تب به کودک خود ندهيد. به همين دليل نبايد اقدام به سرد کردن فوري کودک از طريق آب سرد کنيد. عملي تر آن است که کودک خود را بر روي تخت يا فرش رها کنيد که دراز بکشد.
بيشتر تشنجهاي ناشي از تب در طي پنج دقيقه خودبخود متوقف مي شوند. اگر تشنج کودک شما بيش از پنج دقيقه طول کشيد يا اينکه کودک شما دو يا تعداد بيشتري دچار حمله شد، حتماً به اورژانس مراجعه کنيد. در موارد بسيار نادر ممکن است تشنج تا زمان ورود به اورژانس ادامه يابد. در اين موارد از داروهايي استفاده مي شود که داخل وريدي يا داخل مقعدي مي باشد. اگر تشنج طولاني باشد و همراه با عفونت شديد باشد يا اينکه علت عفونت مشخص نشود، بايد کودک در بيمارستان بستري شود تا تحت نظر باشد. اما بستري بيمارستاني در تمامي موارد لازم نيست.
· پيشگيريدر اغلب موارد تب و تشنج در اولين روز بيماري رخ مي دهد و معمولاً در بيشتر موارد قبل از آنکه والدين بفهمند که کودکشان بيمار است، رخ مي دهد. اگر کودک مستعد به ابتلا به تشنج باشد بهتر است که سريعاً تب کنترل شود. بعلاوه با دادن استامينوفن يا ايبوپروفن به محض تشخيص تب ، مي توان شانس ابتلا به تشنج ناشي از تب را کاهش داد. بعلاوه مي توان با دادن مايعات کافي و نپوشاندن زياد کودک در شب، مانع از بروز تشنج شد. فقط از دادن آسپرين خودداري کنيد.
دادن آسپرين در اين موارد مي تـواند منجر به بروز بيماري شديدي شود که اصطلاحاً سندرم
« راي » ناميده مي شود.
پيشگيري از بروز تشنج از طريق تجويز داروهاي ضد تشنج نيز عملي مي باشد. داروهايي نظير فنوباربيتال ، والپروئيک اسيد زمانيکه بطور روزانه تجويز شوند در پيشگيري از بروز تشنج مفيد خواهند بود. استفاده از ديازپام خوراکي يا مقعدي در زمان تب نيز مي تواند شانس بروز تشنج را کاهش دهد. اما همه اين داروها داراي عوارض جانبي مي باشند.
به همين دليل پزشکان به ندرت از اين داروها استفاده مي کنند زيرا اکثر موارد تب و تشنج
بي ضرر بوده و اکثر کودکان بدون هيچ مشکلي رشد مي کنند.
اگر کودک شما دچار تب و تشنج شد، آرام باشيد و براي اينکه به کودکتان در طي تشنج کمک کنيد اقدامات ذيل را انجام دهيد:
- کودک خود را در جايي که نيفتد قرار دهيد.
- نزديک کودک خود بوده و مراقب وي باشيد.
- هر وسيله تيزي را از نزديکي کودک خود دور سازيد.
- لباسهاي تنگ را از تنش درآوريد. هرگز روي کودک خود فشار نياوريد و سعي نکنيد که مانع حرکاتش شويد، هرگز سعي نکنيد که چيزي در دهان کودک خود قرار دهيد.
- سعي کنيد اگر ممکن است زمان تشنج را داشته باشيد، زيرا زمان تشنج ها بيش از چيزي که در واقع وجود دارد بيان مي شود.
- حتماً سعي کنيد اولين جايي از بدن که به حرکت در مي آيد را به خاطر داشته باشيد و در جستجوي ساير علائم بيماري باشيد. اين مسائل مي تواند به پزشک در تشخيص علت تشنج کمک کند.
- معمولاً يک تا دو ساعت بعد از تشنج کودک برروي پاي خود ايستاده و مي تواند بدود در اين موارد حتماً آرام باشيد و به خاطر داشته باشيد که در زمان لازم به پزشک مراجعه کنيد.